De meeste bomen zijn alweer kaal en de herfstkleuren zijn voor weel plantsoorten alweer voorbij. Ieder jaar geniet ik weer van de prachtige verkleuring van de natuur. Een bijna dagelijks wisselend schilderij, dat met een beetje geluk door de zon fantastisch wordt uitgelicht.

Ook de eerste wintergasten hebben zich weer in onze tuin laten zien. Naast verschillende mezensoorten heb ik dit jaar voor het eerst een Vlaamse gaai in onze tuin gespot. Het dier deed zich tegoed aan een zakje pinda’s dat ik net die dag ervoor had opgehangen. Officieel is het geloof ik niet zo goed om al vroeg in het jaar de vogels te gaan bijvoeren, maar het lokt nu eenmaal vogels en vanuit de kamer is het toch een prachtig gezicht.

Ook zijn er rond deze tijd meer egels waar te nemen. Blijkbaar op zoek naar een goed plekje om de winter door te komen.

Dieren in de tuin, ze horen er bij en met behulp van de juiste planten kunt u ze lokken. Zo hebben wij ons dit najaar verwonderd over de wijze waarop wespen zich tegoed hadden gedaan aan onze appels. Tot op de schil waren ze uitgehold. De lege hulzen hingen als volwaardige appels aan de boom.

Ook de eenden, voor in de sloot, komen regelmatig bij onze tuindeuren schooien om een stukje brood. Ze weten dat wij hun gedrag vaak ook belonen en komen dus dagelijks op visite. In het voorjaar is het plotseling gedaan met de pret. Lange tijd zien wij geen eend meer. Waarschijnlijk zorgen de dieren dan voor het nageslacht. Afgelopen voorjaar werden de eieren zelfs gelegd in de door ons geplaatste eendenmand. Een succes werd het niet, de gevlochten mand bleek aangevreten te zijn en ik vond de lege ei schalen tussen de bamboe. Jammer, maar dat is de natuur zullen we maar zeggen…………………

Jan van der Broek

Eerst mag ik u voorstellen aan ons nieuw Algemeen Bestuurslid Suze Poortvliet: Suze is door een Groei&Bloei kennis lid geworden van onze altijd actieve Tuinkeuringscommissie, zij heeft dit gehele jaar al meegedraaid en is op pad geweest met een ervaren tuinkeurder, wat haar heel goed bevallen is. Vooral het vele contact met de veelal enthousiaste leden/eigenaars van de tuinen tijdens de keuringen heeft zij erg op prijs gesteld. Nogal moeilijk, nu vooral in het begin, vindt zij het om een juist oordeel te geven over inrichting en onderhoud van de gekeurde tuinen. Voor haar is het erg belangrijk dat mensen met de natuur bezig zijn en ontspanning en plezier met het tuinwerk kunnen vinden door ook b.v zelf te stekken en te kweken maar bovendien dat ieder op zijn/haar eigen manier het tuinieren te hand neemt, niet geremd door altijd maar weer nieuwe modieuze trends.

Zo, nu weet u enigszins de opvattingen van Suze mocht zij volgend jaar ook uw tuin komen keuren. Vanuit de tuinkeuringscommissie is haar gevraagd om ook zitting in het Bestuur van onze Groei&Bloei Regio te nemen. En ook daarin heeft zij toegestemd en Suze loopt nu al enige maanden mee te versterking van ons Bestuur, daarmee zijn wij vanzelfsprekend zeer ingenomen. Ook vanaf deze plaats wensen wij haar heel veel sterkte toe met het medebesturen van onze Groei&Bloei en wij hopen dat zij zich daar heel gauw zal thuis voelen. Tijdens de jaarvergadering van 15 februari 2010 en ook al eerder natuurlijk kunt nu nader met haar kennis maken.

Graag maak ik van deze gelegenheid gebruik om ook de grote tuin van Suze en IJme in de schijnwerpers te zetten: Het echtpaar woont aan de rand van het bekende watersport dorp Warten, aan de Oosterburen. Rondom de prachtige en vrijstaande woning ligt een grote tuin met een oppervlakte van ruim 1000 m2, aan de voorkant op het zuiden gesitueerd, de zijkant op het westen en de achtertuin op het noordwesten dus met een erg gunstige zonnestand. Ligt de voortuin aan de straatkant, de grote achtertuin grenst aan de weilanden van de Stoekvelderpolder met zowel vanuit de woning als vanaf de terrassen een wijds uitzicht tot aan de Wâldwei en naar Leeuwarden en dichter bij naar een statige Friese Kop-hals-romp boerderij. Fryslân boppe.

De tuin is nu 32 jaar geleden aangelegd en 16 jaar later gerenoveerd en Suze, nu kennende, heeft haar beslist geen formele stijl gegeven maar veel meer een stijl met een natuurlijke uitstraling met heel veel vaste planten, siergrassen en heesters en markante bomen. Opvallend is wel dat in de gehele tuin een gazon ontbreekt maar daarvoor in de plaats zien we een aantal laag geknipte groene Buxusvakken om zo toch ook weer voor het oog ruimte te scheppen. Verspreid over de zij- en achtertuin zien we enkele grote terrassen kunstig met elkaar verbonden door slingerende paadjes en een verlichte vlondertrap naar de lager gelegen achtertuin met groot terras. Opvallend in de achtertuin langs één van de terrassen bevindt zich een vrij grote door IJme zelf gemaakte pergola begroeid met een sierlijke Blauwe Regen en een kunstig rankende Druivenstruik waarvan de ranken in het hoogseizoen afgeladen zijn met vele druiventrossen, werkelijk een lust voor het oog.

U zult begrijpen dat er rondom huize Poortvliet veel werk is te verrichten in deze zo grote tuin maar ook hier zijn de taken goed verdeeld: IJme zorgt o.a. voor het snoei- en knipwerk en voor het nodige onderhoud van de pergola, terrassen en paden en de enthousiaste Suze voor het verdere onderhoud van de tuin, het stekken en vernieuwen van de planten en wat er zo meer op haar pad komt. Wij wensen hen voor de toekomst nog vele uren, dagen, maanden, jaren van groei en bloei toe, met de natuur bezig zijn en genieten van en in hun tuin tezamen met hun kinderen en kleinkinderen.

Harmen de Vries

Voor de eerste keer een stekjesruil in het najaar. Tassen en kratjes vol werden op de tafel gezet, waar ook al snel enigszins ruimtegebrek ontstond. Grif gingen de pollen, zaailingen en stekjes van de hand. Voordat het 20.00 uur was, waren de tafels op wat enkele potjes na leeg….en de tassen en doosjes gevuld. Tevreden nam ieder plaats in de zaal voor de lezing.

Na de stekjesruil is het hoog tijd voor de lezing van Cor van Gelderen van de welbekende kwekerij Esveld in Boskoop. De opkomst met zo’n 50 mensen is goed deze avond. Deze anderhalve eeuw oude firma heeft ongeveer 1300 tuinboeken in de verkoop en maar liefst 11.000 planten. Twee broers hebben de leiding, een daarvan, Cor, gaat ons meer vertellen over hoe we de tuin in de herfst mooier kunnen maken. Hij doet dit aan de hand van 100 dia’s. Op iedere tafel liggen A-4tjes met de namen van de 100 bomen en heesters die we gaan bekijken. Erg prettig, want je kunt gelijk aanstrepen wat je interessant lijkt. Cor noemt hun plantenverzamelingen een uit de hand gelopen hobby.

De herfstbladverkleuring neigt in een landklimaat meer naar geel, terwijl in een landklimaat meer rode tinten voorkomen. We beginnen met een overzicht van acers. Volgens Cor zou je in plaats van een dakplataan, die 35 m. hoog wil worden, een Acer cissifolium moeten planten, met een natuurlijke parapluvorm.

Onder een esdoorn valt altijd licht door het gefilterde blad, geen problemen dus met onderbegroeiing. De Acer rubrum is bekend van de Indian Summer in Amerika, met z’n felrode bloemen die vooral bij tegenlicht heel mooi zijn. Acers groeien heel langzaam, bv. een Acer rufinerve doet er 150 jaar over om zijn uiteindelijke lengte te krijgen. Plant in plaats van al die problemen gevende bolcatalpa’s gewoon een mooie acer, bv. Acer triflorum met een kurkachtige stam.

Nog andere mooie bomen en heesters komen langs, wat te denken van een Betula alleghaniensis (berk), met een goudgele stam en gele herfstkleuren. De boomwurger (een zeer onterechte naam, vindt Cor), ook bijzonder leuk voor bloemschiksters. De bessen blijven wekenlang goed, zolang ze niet in het water staan. Een katsura (Cercidiphylllum japonicum) is zeer geschikt voor een natte plek in de tuin. Verschillende Cornussen passeren de revue, zoals Cornus controversa met etagebloei en blauwe vruchten. Bladproef Cornus herkennen? Breek een blaadje doormidden, het blijft met draadjes aan elkaar hangen.

Het is een raadsel voor Cor, waarom altijd de donkere vorm van de pruikeboom (Cotinus coggryaria) wordt geplant, de groene is veel mooier met intense herfstkleuren. Een onbekende heester is Disanthus cercidifolius, verwant aan de toverhazelaar, spectaculaire herfstkleuren die 4 tot 6 weken aan de struik blijven, en dan bloeit hij ook nog in de winter. De Enkianthus campanulatus (een heester voor zure grond) is volgens Cor een struik met een superherfsttooi. Kleigrond? Aanpassen! Deze struik moet bij u in de tuin!! Ook voor de kardinaalshoed (Euonymus) geldt: onbekend maakt onbemind, want er zijn soorten die je nooit tegenkomt in onze tuinen, omdat ze simpelweg niet in het tuincentrum worden aangeboden. Bestellen kan altijd.

Probeer ook eens een Euonymus bugeanus 'Dart's pride' (wordt helemaal roze) of Euonymus grandiflorus. De Franklinia alatamaha is heel bijzonder omdat hij tijdens de herfstkleuren bloeit! Van de Fraxinus (es) gaan we naar Hydrangea macrophylla 'Green Tonic'. Ook hier weer schitterende herfstkleuren, zelfs bloemen die iedere week een andere tint hebben. Liquidambar styraciflua, ook een prachtige herfstkleur. Neem wel een geënte vorm, want die hebben de mooiste kleuren, zoals ‘Andrew Hewson’of ‘Worplesdon’. Ook de sierappel met zijn mooie gekleurde appeltjes ontbreekt niet deze avond (en nee, deze appeltjes zijn niet giftig, alleen moeilijk te schillen…)net als de indrukwekkende Metasequoia glyptostroboides. Het bijzondere van de Nandina domestica ‘Fire Power’ is dat deze een herfstkleur krijgt tot april en dan weer groen wordt! Een boom die iedereen in de tuin moet hebben is Nyssa sylvatica (tupelo), omdat deze boom alles heeft wat jij je wenst bij een boom.

Van de wingerd en de Parrotia gaan we naar de Picrasma quassioides, een zeer zeldzame boom. Dit is de ideale boom voor een kleine tuin. Wat de Sorbus betreft, jammer je in onze tuinen meestal de inheemse en meest saaie Sorbus ziet. Vraag naar een Sorbus amurensis, commixta of hupehensis (de laatste met roze vruchten, die de vogels heel lang laten hangen, ze zijn dus niet kleurenblind!). Als laatste komen de Viburnums aan de beurt, o.a. Vib. Plicatum ‘Pink Beauty’. De serie dia’s eindigt met, hoe kan het anders, een Acer en wel Acer palmatum ‘Westonbirt Red’, onovertroffen in herfstkleur. Als tip geeft Cor nog: esdoorns houden van luchtige grond, meng de grond met rivierzand of lavakorrels voor vijverfilters. Als je dit door klei mengt, komt het altijd goed met de Acer.

Na een zeer onderhoudende en meestal hilarische lezing, bedankt de voorzitter Cor voor zijn verhaal. Wij gaan zeer geïnspireerd naar huis, om thuis alles nog eens rustig na te kijken op de website van kwekerij Esveld. Met een zoekmachine op de site kun je alle wensen aangeven en zij zoeken de ideale boom/heester voor je op.

Tjitske ten Broek

Maandagavond 16 november 2009 was het weer zover. De jaarlijkse tuinkeuringsavond trekt altijd weer veel mensen naar de Groei en Bloei-zaal in de Fenix. Het begint rustig, maar tegen achten stromen de mensen naar binnen. Met ongeveer 80 mensen is het een goed gevulde zaal. Voorzitter Jan van der Broek opent de ledenavond en geeft daarna het woord aan het eerste tuinkeuringsteam.

Dit team bestond uit Han Jongma en Dieuwke van der Hem, zij keurden een aantal stadstuinen in Leeuwarden. Han bespreekt de tuinen die via het scherm passeren, van piepkleine stadstuintjes tot wat grotere tuinen in de buitenwijken van Leeuwarden. Toch leuk om te zien dat klein niet betekent, dat je geen mooie tuin kunt maken.

Vervolgens komt Tjitske ten Broek aan het woord, zij keurde samen met Koos Overdijk tuinen in Gytsjerk, Tietsjerk en Rypstjerk. Hier variëren de tuinen van groot tot wat kleinere afmetingen. Ook veel verscheidenheid in soort tuin, van pottentuin tot traditioneel met grote borders tot een pergolatuin.

Ook Gerrit Woudstra, de volgende spreker, keurde met Koos Overdijk en wel in Oudkerk, Oenkerk en Molenend. Je kunt merken dat Gerrit als hovenier een kenner is van bomen en planten. Ook hier weer veel verscheidenheid in tuinen, klein en groot, tot in de puntjes verzorgd of wat wildere tuinen.

Sjoerdtje Quarre is onze volgende spreekster. Zij won twee jaar geleden zelf een prijs met haar mooie tuin. Nu keurde zij samen met Neeltje Hellinga in Warten, Grou, Wergea, Aegum, Wirdum, Weidum en Jirnsum. Dorpstuinen, sommigen met weids uitzicht en winderige omgeving, anderen meer in de kern van de dorpen. Ook hier weer mooie plaatjes van tuinen, close-ups van planten e.d.

Als laatste neemt Suze Poortvliet, ook nieuw in de tuinkeuringscommissie, het woord. Zij keurde samen met Hillie Postuma in Stiens, Britsum, Cornjum en Hijum. Vol enthousiasme vertelt Suze over de mensen die ze ontmoet en de tuinen die ze gekeurd hebben. Aan het eind van haar verhaal bedankt zij nog alle mensen die met zoveel plezier hebben meegewerkt en bereid waren hun tuin(verhaal) met anderen te delen. De mensen in de zaal zijn soms blij verrast als ze foto’s zien van hun tuin, een klein hoekje in de tuin levert soms prachtige plaatjes op. In de pauze wordt er een verloting gehouden, met veel prijzen deze keer, waaronder ook een aantal cadeaubonnen van Douma uit Burgum.

Na de pauze gaan we de winnaars van de tuinkeuring 2009 bekend maken. Dit zijn bij Han en Dieuwke mevrouw A. Vos-Kroes en de heer J.H. van de Meer, beiden in Leeuwarden. De winnaars bij Koos, Tjitske en Gerrit zijn mevrouw Riemersma – Dijkstra , mevrouw Otter-Monkelbaan, beiden in Rijperkerk en de heer K. Elzinga te Molenend. Het team Sjoerdtje/Neeltje heeft als winnaars gekozen mevrouw H. Prinsen en de heer H. Atema, beiden in Grou. Tenslotte hebben gewonnen volgens Suze en Hillie: mevrouw T.A. de Boer - Mulder en mevrouw B. Hoekstra, beiden uit Stiens.

De winnaars worden naar voren geroepen en ontvangen als prijs een prachtig fotoboek met foto’s van hun tuin uit handen van de teams die de keuringen hebben gedaan. Deze fotoboeken zijn gemaakt door Iny Ligthart, waarvoor een warm applaus wordt gevraagd. Iedereen is er erg blij mee. Iny ontvangt uit handen van Jan een mooi boeket bloemen voor al het werk wat ze gedaan heeft om deze prachtige boekjes te maken.

Na alle bedankjes en applaus sluit Jan van der Broek de avond af. Iedereen keert tevreden naar huis, met een hoofd vol ideeen, want tenslotte leer je het meest door te kijken naar tuinen van anderen. Misschien wel tot ziens bij u in de tuin volgend jaar?

Enkele impressies uit de bezochte tuinen:

  
  
(klik op een afbeelding voor een grotere foto)

De tuinkeuringscommissie

WELKOM NIEUWE LEDEN:

Wij verwelkomen de volgende nieuwe leden voor de maand oktober. Heel veel plezier met het lezen van Groei en Bloei en het Kroonblad. Natuurlijk hopen wij u ook te zien op een van onze gezellige, leerzame ledenavonden!

Zoals u al eerder heeft kunnen lezen vieren wij ons 50-jarig bestaan volgend jaar 17 april met een fair. De voorbereidingen zijn inmiddels van start gegaan, een hele organisatie. Wij zijn op zoek naar leden van Groei & Bloei die bijzondere hobby’s hebben, gerelateerd aan groeien en bloeien, zoals imkers en vogelhuisjes timmeren e.d. Wilt u uw hobby laten zien op de fair, neem dan contact op met T. ten Broek, of met een van de andere bestuursleden.

Altijd al eens mee willen doen aan een CURSUS BLOEMSCHIKKEN maar liever eerst proberen? Dan is dit uw kans! Volg 3 lessen in de eerste 3 maanden van 2010. Kosten leden 27 euro, niet leden 33 euro. Inlichtingen en opgave bij Dory Ferwerda, tel: 058 2122555 of via ferwerdamail@gmail.com.

Wie in het voorjaar naar het tuincentrum gaat om lentebloeiers aan te schaffen komt zo op het eerste gezicht niets tekort. Het lijkt wel of alles in bloei staat, of het nu voorgetrokken is of niet. Bij nadere beschouwing blijkt dat maar een paar soorten vaste planten de hoofdmoot vormen. Waarom? Omdat ze zo gemakkelijk in grote aantallen te kweken zijn. Dat is jammer want op deze wijze missen we veel van de charme die de rijkdom aan voorjaarsplanten biedt. Er zijn honderden soorten die jammer genoeg nauwelijks aangeboden worden omdat ze voor de groothandel (en 90% van de in Nederland aangeboden planten stammen daar vanaf) te traag zijn om op te kweken. En traag in de opkweek betekent zeker niet dat ze moeilijk zijn. Integendeel, het is meestal zo dat dit soort planten juist jarenlang zonder omkijken vast in de tuin kunnen blijven staan en elk jaar in omvang toe nemen. Kom daar maar eens om bij een Viool of een Primula die bijna jaarlijks gescheurd moet worden.

Wel is het zo dat deze planten vaak op het moment van aankoop nog niet voldoende tonen, nog niet visueel aantrekkelijk zijn, zoals de handel dat noemt. Ook moet U in het begin moet wat extra geduld betrachten, want het duurt vaak een paar jaar voordat de plant haar volle schoonheid toont. Dat zorgt er vaak voor dat dit soort planten op de kwekerij blijven staan en tot winkeldochters verworden.

In deze lezing laten we U tientallen voorjaarsbloeiers zien die de moeite waard zijn om in Uw tuin aan te planten. We vertellen wat over de verzorging en met welke zich laat ontwikkelende planten U ze het best kunt combineren zodat U zo lang mogelijk van bloei kunt genieten.
WELKOM OP MAANDAGAVOND 18 JANUARI 2010 OM 20.00 UUR.

Vanuit het bestuur van Groei en Bloei is het idee geopperd om met ingang van volgend jaar met tuinclubs van Groei en Bloei leden van start te gaan. De bedoeling is om deze clubjes in Leeuwarden en de dorpen in omgeving van Leeuwarden te beginnen. Wat doet een tuinclub? We gaan bij elkaar op bezoek in de tuin en wisselen tuinervaringen uit. Stekjes en zaailingen kunnen uitgewisseld worden.

Er zijn geen kosten aan verbonden en uiteraard is er geen verplichting om iedere keer aanwezig te zijn, al is dat natuurlijk wel het leukste. Voor deelname maakt het niet uit of u een grote of een kleine tuin heeft, het gaat erom dat we samen genieten van de tuinen en ook iets op steken van de tuinervaring van anderen. Gezamenlijk uitstapjes maken kan natuurlijk ook, naar open tuinen of kwekerijen enz.

U bent van harte welkom om mee te doen. U kunt zich opgeven bij het bestuur van Groei en Bloei: voorzitter Jan van der Broek (zie bestuursinfo). Dan maken wij een indeling per dorp/stad en kunnen de tuinclubs in 2010 van start gaan. Tot ziens!

In ons maandblad Groei & Bloei staan veel artikelen met foto’s van grote tot zeer grote tuinen. Maar er wordt ook aandacht besteed aan juist kleine tuinen. De redactie van het blad wil graag in de zomer van 2010 een aantal kleine tuinen in Friesland fotograferen en er vervolgens een artikel van maken (en bij heel veel animo van de Groei & Bloei-leden misschien wel twee artikelen). De eerste tuineigenaar uit Heerenveen heeft zich al gemeld.

Heb je een tuin van max. 150 m2 en vind je het leuk als jouw tuin in je eigen lijfblad komt te staan in de rubriek "Zomaar een tuin in ..."? Zo ja, geef je dan op bij:

Onze lezingen vinden plaats in de ronde zaal van de Fenix kerk, Valeriusstraat 2/1, 8915 AC Leeuwarden. Aanvang: 20.00 uur, tenzij anders is vermeld. U mag gerust een gast meenemen!

	TAXI GEVRAAGD...
U wilt wel graag eens naar een ledenavond, maar u heeft geen vervoer? Wilt u zich dan melden bij onze voorzitter, Jan van der Broek. Als u wel eens iemand mee wil nemen die in uw dorp of stad woont, wilt u dan dat ook melden bij Jan?

ADRESSEN

Dagelijks bestuur:
Jan van der Broek	It Giele fjild 3	058-2159085
voorzitter	9084 DJ Goutum
vacature	-	-
secretaris	-	-
Ron van Wissen	De Fleussen 18	058-2804525
penningm./ledenadm.	8939 BE Leeuwarden
Algemene bestuursleden:
Redactie Kroonblad:	Tjitske ten Broek
Algemeen bestuurslid:	Suze Poortvliet	058 - 2551964
Bloemschikcommissie:
voorzitter	vacature
informatie:	Jannie van Dellen-van Wijk	0511-464243
aanmelden:	vacature
Tuinkeuringscommissie:	Koos Overdijk	058-2571407
PR/organisatie excursies:	vacature
Overige commissies:
Beurzen:	Tjitse de Haan	058-2572940
Webmaster:	Klaas Dankert	0518-401252

Postbanknummer van de afdeling: 1410393 ten name van Groei en Bloei KMTP Leeuwarden, De Fluessen 18, 8939 BE Leeuwarden